KREW KSZTAŁTUJE ŚWIADOMOŚĆ

To nie Avatar czy Hurt Locker kształtują wyobrażenia o wojnie z terroryzmem. Do księgarń właśnie trafiają książki, które walkę ukazują od środka – z pierwszej linii frontu.

Slavoj Žižek, słoweński filozof, socjolog i krytyk kultury, jeden z najbardziej znanych intelektualistów na świecie, w tekście Jak Hollywood ukrywa okropności wojny opublikowanym w In These Times, a przedrukowanym w wersji polskiej w Krytyce Politycznej, pisze: 

Gdy The Hurt Locker, bijąc na głowę Avatara, zdobył statuetki Oscara we wszystkich najważniejszych kategoriach, zwycięstwo to uznano w Hollywood za dobry znak: skromny obraz wyprodukowany raczej z myślą o festiwalach kina niezależnego wygrał z superprodukcją, której techniczna doskonałość nie była
w stanie przesłonić banalności opowiadanej historii. Czy znaczy to, że Hollywood nie jest tylko fabryką kinowych hitów, ale że wciąż umie docenić twórczość pozostającą na komercyjnych peryferiach? Być może - ale to bardzo wątpliwe być może.

Mimo licznych przekłamań Avatar jasno opowiada się po stronie przeciwników globalnego kompleksu militarno-przemysłowego, pokazuje armię supermocarstwa jako brutalną destrukcyjną siłę na usługach wielkich korporacji. Natomiast The Hurt Locker przedstawia armię USA w sposób dużo bliższy jej popularnemu wizerunkowi, znamienny dla czasów humanitarnych interwencji i pacyfizmu wojskowego.

Slavoj Žižek w swoim tekście stawia pytania o charakter filmowych kreacji i ich identyfikację z rzeczywistością. Zdaniem filozofa Akademia Filmowa, przyznając gros oscarowych statuetek filmowi The Hurt Locker opowiada się za zafałszowanym obrazem wojny z terroryzmem – wojny czystych rąk i pacyfistycznych intencji. Žižek zżyma się, że pod pozorem kina niezależnego, niskobudżetowego, a więc w powszechnym odbiorze aspirującego do stawiania ważkich pytań, moralnie odpowiedzialnego, opinia publiczna dostaje produkt spreparowany przez „kompleks militarno-przemysłowy”.

Trzeba jednak sobie uświadomić, że rozważania Slavoja Žižka dotyczą kina, i to kina akcji. Stawiając w ten sposób znaki zapytania filozof zdaje się sugerować, że spojrzenie amerykańskiej opinii publicznej na wojnę z terroryzmem kształtują przede wszystkim filmy. Czy Aamerykanie biorą produkcję Fabryki Snów za objawioną prawdę o tym, co dzieje się z ich sąsiadami, synami, kolegami i braćmi na polach bitewnych Afganistanu i Iraku? Wydaje się, że nawet jeśli tak, to w równej mierze, a być może nawet w przeważającej części, pogląd na wojnę z terroryzmem kształtują relacje naocznych świadków. Ich punkt widzenia. Ich światopogląd. Ich okupione krwią doświadczenia.

Opublikowana w 2007 roku książka The Lone Survivor napisana został przez Marcusa Luttrella, żołnierza z elitarnej jednostki Navy SEALs, który w 2005 r. trafił do Afganistanu. Podczas jednej z misji, w wysokich górach Hindukusz, z czteroosobowej drużyny świetnie wyszkolonych komandosów przeżył tylko on. Misja wyglądała na rutynową – obserwować wioskę i zlikwidować lokalnego przywódcę al-Kaidy. W krótkim czasie przerodziła się w krwawy bój ze 150 napastnikami.

 

okladka_afganistan

 

Operacja Czerwone Skrzydło uchodzi za największą porażkę w kilkudziesięcioletniej historii Navy SEALs. W akcji zginęło trzech SEALsów walczących nad wioską, a także 16 innych, którzy lecieli z pomocą.

Wycieńczony Marcuss Luttrell dostał schronienie w pasztuńskiej wiosce, którą otoczyli talibowie i bojownicy al-Kaidy. Komandos przetrwał tylko dzięki opiece lokalnej społeczności. Kilkusetletnie prawa honorowe zwyciężyły z polityczno-militarnymi interesami. Luttrellowi udało się wyrwać z oblężenia i wrócić do Stanów.

W 2007 r. Luttrell opublikował przejmującą książkę o tych wydarzeniach. Latem 2007 r. znalazła się ona na szczycie listy bestsellerów literatury faktu New York Timesa i pozostała tam przez trzy tygodnie – co przekłada się na miliony sprzedanych egzemplarzy.

Luttrell, człowiek z ogromnym wojennym bagażem doświadczeń, w krótkim czasie stał się nie tylko autorem opiniotwórczej świetnie napisanej książki, ale także… jednym z najbardziej pożądanych specjalistów od motywacji w Stanach Zjednoczonych.

Marcus Luttrell jest postacią rozpoznawaną, popularną, słuchaną, szanowaną. To jego książka daje do myślenie Amerykanom o tym, co dzieje się w Afganistanie.

Podobny wpływ na kształtowanie opinii publicznej miała wydana w 2002 r. książka Inside Delta Force opisująca tajny, najbardziej elitarny zespół antyterrorystów w amerykańskim wojsku i prawdopodobnie najlepiej wyszkolony na świecie. To właśnie ludzie z Delta Force dali podwaliny wyszkoleniu polskiego GROMU.

Autorem książki jest jeden z pierwszych żołnierzy Delty – Eric Haney. Opisuje blisko 10 lat funkcjonowania oddziału – tajne operacje, w których Delta odgrywała kluczową rolę, m.in.: próbę odbicia zakładników z amerykańskiej ambasady w Teheranie, inwazję na Grenadę, brudne wojny w Ameryce Środkowej, walki w Bejrucie, szkolenie sił antyterrorystycznych na całym świecie (m.in. w Egipcie i Nikaragui).

Książka to również zapis przemiany Haneya. Z biegiem lat autor dostrzega, że służba w elitarnym oddziale ma również mroczne strony. Delta uwikłana w gierki CIA wykorzystywana jest czasem do celów, z którymi komandosom trudno się pogodzić. Haney nie boi się pokazać i tej – politycznej strony funkcjonowania jednostki

Wbrew temu, co zdaje się sugerować Slavoj Žižek, amerykańska opinia publiczna karmiona jest nie tylko spreparowanymi PR-owskimi komunikatami potajemnie zaszytymi w fabułach filmów. Każdy Amerykanin może w księgarni sięgnąć po relację naocznych świadków z samego jądra wojny z terroryzmem.

Teraz i polscy czytelnicy mogą  zapoznać się ze wspomnianymi wyżej tytułami. 25 maja nakładem wydawnictwa Inne Spacery (www.innespacery.pl) ukazują się obie publikacje przedstawiające w pełnym spektrum amerykańską walkę z terroryzmem – walkę realizowaną przy użyciu sił specjalnych. 25 maja do księgarń trafią:

Przetrwałem Afganistan autorstwa Marcussa Luttrella oraz Patricka Robinsona

Delta Force autorstwa Erica Haneya

Obie książki przedstawiają wstrząsające historie – opisy walk bez znieczulenia. Sposoby myślenia i zachowania ludzi, którzy byli na pierwszej linii frontu. W tych książkach nie ma lukru, a słowa, które padają, czasami są dosadne, kontrowersyjne. Z tych lektur, nie z hollywoodzkich produkcji, można wyciągać wnioski.

Swoją drogą Hollywood sam karmi się tymi historiami. Na podstawie książki Erica Haneya nakręcono serial telewizyjny The Unit (w Polsce jest dostępny na płytach DVD pod nazwą Jednostka). Haney był głównym konsultantem przy jego realizacji. Natomiast do realizacji filmu na podstawie książki Luttrella przygotowuje się znany aktor, reżyser i producent – Peter Berg.